પુષ્ટિપ્રવાહમર્યાદા

पुष्टिप्रवाहमर्यादा, विशेषेण पृथक् पृथक् |
जीवदेहक्रियाभेदैः, प्रवाहेण फ़लेन च ||१||

वक्ष्यामि सर्व संदेहा, न भविष्यन्ति यच्छृतेः |
भक्ति मार्गस्य कथनात्पुष्टि रस्तीति निश्चयः ||२||

‘द्वौ भूतसर्गा’ वित्युक्तेः प्रवाहोऽपि व्यवस्थितः |
वेदस्य विद्यमानत्वात् मर्यादापि व्यवस्थिताः ||३||

कश्चिदेव हि भक्तो हि, ‘यो मद्भक्त’ इतीरणात् |
सर्वत्रोत्कर्षकथनात् पुष्टिरस्तीति निश्चयः ||४||

न सर्वोतः प्रवाहाद्धि भिन्नो वेदाच्च भेदतः |
‘यदा यस्येति’ वचनान्नाहं वेदिरीतिरणात् ||५||

मार्गैकत्वेऽपि चेदन्त्यौ तनू भक्त्यागमौ मतौ |
न तद्युक्तं सूत्रतो हि भिन्नोयुक्त्या हि वैदिकः ||६||

जीवदेहकृतिनां च भिन्नत्वं नित्यताश्रुतेः |
यथा तद्वत्पुष्टिमार्गे द्वयोरपि निषेधतः ||७||

प्रमाणभेदाद्भिन्नोहि पुष्टिमार्गो निरूपितः |
सर्गभेदं प्रवक्ष्यामि स्वरुपाङ्गक्रियायुतं ||८||

इच्छामात्रेण मनसा प्रवाहं सृष्ट्वान्हरिः |
वचसा वेदमार्गम् हि पुष्टिं कायेन निश्चयः ||९||

मूलेच्छातः फलं लोके वेदोक्तं वैदिकेऽपि च |
कायेन तु फलं पुष्टौ भिन्नेच्छातोऽपि नैकधा ||१०||

‘तानहं द्विषतो’ वाक्याद्भिन्ना जीवाः प्रवाहिणाः |
अत एवेतरौ भिन्नौ सान्तौ मोक्ष प्रवेशतः ||११||

तस्माज्जिवा पुष्टिमार्गे भिन्ना एव न संशयः |
भग्वद्रुपसेवार्थं तत्सृष्टिर्नान्यथा भवेत् ||१२||

स्वरुपेणावतारेण लिङ्गेन च गुणेन च |
तारतम्यं न स्वरूपे देहे वा तत्क्रियासु वा ||१३||

तथापि यावता कार्यं तावत्तस्य करोति हि |
ते हि द्विधा शुद्धमिश्रभेदान्मिश्रास्त्रिधा पुनः ||१४||

प्रवाहादिविभेदेन भगवत्कार्य सिद्धये |
पुष्टया विमिश्राः सर्वज्ञाः प्रवाहेण क्रियारताः ||१५||

मर्यादया गुणाज्ञास्ते शुद्धाः प्रेम्णातिदुर्लभाः |
एवं सर्गस्तु तेषां हि फलं त्वत्र निरूप्यते ||१६||

भगवानेव हि फलं स यथाविर्भवेद् भुवि |
गुणस्वरुपभेदेन तथा तेषां फलं भवेत् ||१७||

आसक्तौ भगवानेव शापं दापयति क्वचित् |
अहन्कारेथवा लोके तन्मार्ग स्थापनाय हि ||१८||

न ते पाषण्डतां यान्ति न च रोगद्युपद्रवाः |
महानुभावाः प्रायेण शास्त्रं शुद्धत्वहेतवे ||१९||

भगवत्तारतम्येन तारतम्यं भजन्ति हि |
वैदिकत्वं लौकिकत्वं कापट्यात्तेषु नान्यथा ||२०||

वैष्णवत्वं हि सहजं ततोन्यत्र विपर्ययः |
संबन्धिनस्तु ये जीवाः प्रवाहस्थास्तथापरे ||२१||

चर्षणीशब्दवाच्यास्ते ते सर्वे सर्ववर्त्मसु |
क्षणात्सर्वत्वमायान्ति रुचिस्तेषां न कुत्रचित् ||२२||

तेषां क्रियानुसारेण सर्वत्र सकलं फलम् |
प्रवाहस्थान्प्रवक्ष्यामि स्वरुपाण्गक्रियायुतान् ||२३||

जीवास्तेह्यासुराः सर्वे प्रवृर्ति चेति वर्णिताः |
ते च द्विधा प्रकीर्त्यन्ते ह्यज्ञदुर्ज्ञविभेदतः ||२४||

दुर्ज्ञास्ते भगवत्प्रोक्ता ह्यज्ञास्ताननु ये पुनः |
प्रवाहेऽपि समागत्य पुष्टिस्थस्तैर्न युज्यते ||२५||

सोऽपि तैस्तत्कुलै जातः कर्मणा जायते यतः ||२५ १/२||

Gujarati Padyanuvad (Poetic Translation) – પુષ્ટિ – પ્રવાહ – મર્યાદા

પુષ્ટિ – પ્રવાહ – મર્યાદા, વિશેષેથી જુદા જુદાં
જીવ – દેહ – ક્રિયા ભેદે, ફળ – પ્રવાહ ભેદથી ।।૧

ભાખું છું, સર્વ સન્દેહો શમી જાયે જ જે સુણ્યે
ભક્તિમાર્ગ કહ્યો છે, તો પુષ્ટિમાર્ગ જ છે ખરે ।।૨

‘દ્વૌ ભૂત સરગૌ’ એ શબ્દે પ્રવાહે નિર્મિયો જ ને
વર્તે છે વેદની આણ, તો મર્યાદા સ્થપાઈ છે ।।૩

‘યો મદ્ભક્તઃ’ કહ્યું તેથી ભક્ત તો હોય કોક જ
બધે ઉત્કર્ષ ભાખ્યો, તો પુષ્ટિ છે એજ નિશ્ચય ।।૪

ન સૌ ત્યહાં, તો પ્રવાહથી ભિન્ન, ને ભિન્ન વેદથી
‘યદા યસ્ય’ એ શબ્દે ને ‘નાહં વેદૈઃ’ જ વાક્યથી ।।૫

માર્ગ એકજ, છેલ્લાં બે અંગ કો ભક્તિનાં ભણે
ન તે ન્યાયઃ વૈદિકથી ભિન્ન એ સૂત્ર – યુક્તિથી ।।૬

જીવ-દેહ-કૃતિની ક્હે ભિન્નતા નિત્યતા શ્રુતિ:
તેમજ પુષ્ટિમાર્ગેયે બન્નેનાયે નિષેધથી ।।૭

નિરૂપ્યો છે પુષ્ટિમાર્ગ ભિન્ન પ્રમાણભેદથી
રૂપ-અંગ-ક્રિયા સાથે સર્ગભેદ કહું હવે ।।૮

મનની માત્ર ઈચ્છાથી હારી સર્જે પ્રવાહને
વાણીથી જ વેદમાર્ગ, કાયાથી પુષ્ટિને ખરે ।।૯

મૂલેચ્છાથી ફળ લોકે વેદ ભાખ્યું જ વૈદિકે
પુષ્ટિમાં ફળ કાયાથી ઈચ્છાભેદે ન એકતા ।।૧૦

‘તાનઃમ દ્વિષતો’ વાક્યે પ્રવાહી જીવ ભિન્ન છે
તે માટે અન્ય બે ભિન્ન, સાન્ત મોક્ષ પ્રવેશવે ।।૧૧

માટે જીવો પુષ્ટિમાર્ગે ભિન્ન છે, નથી સંશય
હરીરૂપની સેવાર્થે સર્જાવાનું, ન અન્યથા ।।૧૨

સ્વરૂપે કે અવતારે, લિંગ કે ગુણથી નથી
તારતમ્ય, સ્વરૂપે કે દેહે કે તે ક્રિયા વિશે ।।૧૩

તથાપિ જેટલું કાર્ય, તેટલું ત્હેનું તે કરે
શુદ્ધ ને મિશ્રના ભેદે તે દ્વિધા, મિશ્ર તો ત્રિધા ।।૧૪

પ્રવાહાદિ વિભેદોથી, લીલા હરિની સાધવા
પુષ્ટિમિશ્ર જ સર્વજ્ઞો, કર્મસંગી પ્રવાહી, ને ।।૧૫

ગુણજ્ઞો મર્યાદામિશ્ર વિરલા શુદ્ધ પ્રેમીઓ
એમ સર્ગ કહ્યો, હાવાં વર્ણવું ફળને અહીં ।।૧૬

હરિ જ ફળ સૌનું છે, તે ભોખે જેમ ઊતરે ।
ગુણસ્વરૂપના  ભેદે, ફળે મળે જ તેહવાં ।।૧૭

અપાવે છે હરિ શાપ આસક્તોને કદી કદી
ને અહંકારીનેયે કે લોકે સ્વમાર્ગ સ્થાપવા ।।૧૮

ન તે પાખંડતા પામે, ન તે પીડાય રોગથી
પ્રાયઃ મહાનુભાવો તે, શાપ તો શુદ્ધિકારણે ।।૧૯

હરિકીધા તારતમ્યે ભજે તે તારતમ્યને
વૈદિક-લૌકિક ભાવ કપટે થાય, ન અન્યથા ।।૨૦

સ્હેજ તો વૈષ્ણવી ભાવ, તેથી અન્ય જ ઊલટું
પ્રવાહ વ્હેતા કે બીજા જીવો સંબંધીઓ જ જે ।।૨૧

ચર્ષણી નામના તેહ, સૌ તે સૌ માર્ગમાં ભમે
ક્ષણું સર્વત્વ પામે, ને રુચિ ક્યહાયે ન ત્હેમની ।।૨૨

સદા ફળ ભાગ ત્હેવાને મળે ક્રિયા સમોવડા
રૂપ-અંગ-ક્રિયા સાથે પ્રવાહવાહી વણું હું ।।૨૩

‘પ્રવૃર્ત્તિ’ શ્લોકથી વણ્યા જીવો સૌ આસુરી જ તે
ન તે બે વિધના ભાખ્ય, અજ્ઞ દુર્જ્ઞ જ ભેદતઃ ।।૨૪

દુર્જ્ઞ તો હરિભાખ્યા તે, અજ્ઞ ત્હેને અનુસરે
પુષ્ટિવસ્યો પ્રવાહેયે પડે ત્હોયે ન ત્યહાં ભળે ।।૨૫

કર્મથી જન્મ છે, માટે જન્મે તે આસુરી કુળે ।।૨૫ ૧/૨

The Differences of Grace, Flow, and Limitations

The Differences of Grace, Flow, and Limitations

I will now explain Grace, Flow and Limitations according to their general and particular characteristics, their differences of souls, bodies, and actions, and the courses they follow and their final rewards, in such a way that the hearer will have no doubts about them. 1-2a

From the scriptural teaching of the Path of Devotion we know for certain that there is Grace. The Flow, likewise, is founded on Lord Krushna’s statement. “There are two creations” (Bhagvad Gita 16:6). Limitation, too, is established by the existence of the Vedas. 2b-3

For a real devotee is said to be very rare, as in the (Lord’s) words, “The one who is devoted to Me is dear to Me.” (Bh.G. 12:4). But since (this devotees’) superiority is proclaimed everywhere, it is certain that Grace exists. Therefore not everyone (is graced). He or she is unique because of his difference from both the Flow and the Vedas, as in the scriptural statements, “When the blessed Lord graces someone…” (Bhagvat Puran, 4:29:46) and “I cannot be seen in this form by knowing the Vedas…” (Bh.G. 11:53) 4-5

If someone objects that there could still be one path (the Vedic), but with two tracks, devotional and scriptural, and two rewards, I say that is wrong. The Vedic (path) is separate according to both the Sutras and valid argumentation. And, just as there is separation (of the three paths), because the scriptures teach the permanence of the souls, bodies, and actions (of each path). So there is separation, because of the negation of the other two paths and the Path of Grace. For the Path of Grace has been described as distinct because of the difference of proofs establishing it. 6-8a

I will now explain the differences, regarding souls, bodies, and actions, in the creation (of these paths). By a mere wish, with his mind Hari created the Path of Flow, and it is well known that He created the Vedic Path by speech. There is no doubt that He created the Path of Grace with his whole person. 8b-9

Based on that original wish, the reward (of the Path of Flow) is in the world. Likewise, the reward of the Vedic Path is specified in the Vedas. But the reward on the Path of Grace (is given) by the (Lord’s) whole person. The rewards are different because the Lord’s wish (in each case) is different. 10

From the scriptural saying, “These cruel, hateful ones I ever cast into demonic wombs…” (Bh.G. 16:19), we know that the souls on the Path of Flow are different from those on the other two paths, which both have an end-entry into ultimate freedom. 11

Therefore, the souls on the Path of grace are distinct (from the other two), no doubt. For they were created in order to worship the blessed Lord’s very person, and for nothing else. 12

With respect to their very selves, their manifestation on earth, their bodily endowments, and their (personal) qualities, there is no presumptive differentiation (of rank or endowment among souls of the three paths). Yet (the Lord) creates differences of self, body, and actions among them in accordance with his purpose. 13-14a

For these (souls) are divided into two categories “pure” and “mixed”, and again into three kinds of “mixed” soul, along the lines of Flow, Limitations and Grace, for the sake of accomplishing the blessed Lord’s purpose. 14b-15a

Those mixed with Grace (become) omniscient, when (mixed) with Flow, the person delights in action, and when (mixed) with Limitations, these know the qualities (of the Lord). The pure are what they are, through love, and are extremely rare. Thus far the creation of these souls, now I will explain the rewards that await them. 15b-16

The blessed Lord Himself is the reward of those (on the Path of Grace). As a reward He comes to them in that particular form, or by particular quality in which He becomes manifest to them on the Earth. 17

Sometimes the blessed Lord actually causes someone to be cursed, because (that soul) had become unduly attached or because of egoism. (The Lord does this) in order to keep his Paths firmly established in the world. These (souls) do not turn to hypocrisy, nor do they suffer disease or other calamities. There are great and generous souls, as a rule, and the Lord is punishing them in order to purify them. 18-19

According to the variety of the blessed Lord’s purposes, they manifest a variety of forms. Their following of the worldly rules and performance of the Vedic rituals is a pious duplicity, nothing else. For, Vaishnavisum is their natural way of life, and any other conduct is a deviation. 20-21a

But, there are some souls, related to those just described, as well as others who are on the Path of Flow, who together are called “wanderers.” They stray over all the paths, hopping from one to the next, from moment to moment. But, they have no real liking for any of them. They attain whatever rewards they have deserved on all three paths, in accordance with their actions. 21b-23a

I will now describe, according to their souls, bodies, and actions, those who are on the Path of Flow. For all these souls have been described as demonic, in the passage, “Neither involvement nor withdrawal…” (Bh.G. 16:7). And they are said to be of two kinds, the ignorant and the malicious. The malicious are the ones the blessed Lord has described, and the ignorant are those who follow their lead. 23b-25a

A person on the Path of Grace, though he may be associated with (persons on) the Path of Flow, does not become one of them, even if one is born, in accordance with one’s past actions, in a family of them. (25bc)

Leave a comment

Feedback

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: